Enneüs Heermalezing

Lezing 2014

Op 29 oktober 2014 stroomde Landgoed Zonnestraal weer vol met belangstellenden voor de Heermalezing. Dit keer opvallend veel vertegenwoordigers van huurdersorganisaties. Geen wonder, want het thema luidde ‘De burger aan zet’. Zij kwamen goed aan hun trekken tijdens deze middag, waarin de participatiesamenleving op de schop werd genomen.

Participatie is volgens journalist, programmamaker en oud-politica Femke Halsema een verkeerd woord. Het staat voor meedoen in en bestaand systeem, zonder de mogelijkheid iets aan dat systeem te veranderen. ‘Emancipatie’ en ‘coöperatie’ zijn betere woorden, die staan voor ‘verheffing’, ‘zelfstandigheid’, ‘gelijkwaardigheid’ en ‘respect’. Bovendien suggereert de term participatiesamenleving dat mensen nu niet meedoen, terwijl de helft van de Nederlanders vrijwilligerswerk doet en sociaal actief is. Het zijn vaak de gevestigde instanties die in de kern niet echt geïnteresseerd zijn in wat de burger te zeggen heeft. En dat is jammer, stelt Halsema, want wie burgers echt zeggenschap geeft, draagt bij aan beter bestuur, minder kosten voor de overheid en gelukkiger burgers. Ze sloot af met een verwijzing naar Enneüs Heerma die sprak over ‘publieke rechtschapenheid’ en ‘rentmeesterschap’; termen die een nieuw leven verdienen.

Heermalezing-2014.jpg

Egbert Fransen zit als directeur van Pakhuis de Zwijger en de Cultuurfabriek in de haarvaten van Amsterdam en probeert initiatieven die overal ontstaan bij elkaar te brengen. Een klassieke onderverdeling in domeinen is wat hem betreft achterhaald; alles hangt met alles samen. Wat al die gebieden verbindt, is de lokale democratie; burgers in de wijk die initiatieven nemen en daaromheen communities bouwen. Die lokale initiatieven stuiten af en toe nog wel op de weerbarstige praktijk van het blauwdruk denken bij de overheid.

Tijdens de discussie onder leiding van Pauline Meurs kwamen vragen uit het publiek aan bod over wat te doen met burgers die niet in staat zijn om zelf het initiatief te nemen. Vallen zij nu buiten de boot? Daarop onderstreepte Femke Halsema nogmaals dat meebeslissen een recht en geen plicht is. Overheden moeten mensen veel meer aanspreken op wat ze kunnen bijdragen en niet op hun plichten. Dat geldt zeker in wijken, waar mensen minder hoog opgeleid zijn en zich misschien niet staande kunnen houden in een hele abstracte discussie. De bottom-up beweging gaat niet de hele wereld redden, stelde Fransen, maar het gaat om de samenwerking tussen overheden, bedrijven, kennisinstellingen én de burger. Wederkerigheid, mede-eigenaarschap en respect zijn daarin belangrijke kenmerken. Er is geen one size fits all. Het blijft maatwerk, waarin netwerkvaardigheden en een positieve instelling belangrijk zijn. Zowel bij ambtenaren als burgers. Fransen merkt tot slot op: en laten we ook de lol niet vergeten. Mensen zetten zich nu eenmaal eerder in, als het ook gewoon leuk is!

Bekijk de integrale tekst van de lezing.