Enneüs Heermalezing

Lezing 2013

Op donderdag 31 oktober sprak prof. Herman Pleij de 12de Enneüs Heermalezing uit. Voor een volle zaal dook hij in onze vaderlandse geschiedenis op zoek naar de oorsprong van de paradox van het gezag, de titel van zijn lezing. ‘Het gaat niet aan dat een vorst heerst over het geweten van zijn onderdanen’, schreef Erasmus al. Willem van Oranje maakte dankbaar gebruik van dit citaat in een van zijn toespraken. Wij Nederlanders accepteren gezag niet klakkeloos. Wij zijn een natie waarin volkssoevereiniteit diep geworteld is. De stadhouder is niet meer dan een ambtenaar en ook de vorst hoort het volk te dienen en niet andersom.
Pleij betoogde dat wij vanouds de voorkeur geven aan decentraal gezag met een onduidelijke of zwakke centrale macht. Dit kwam de handel ten goede en daar vaart onze natie al eeuwen wel bij. Tot voor kort in ieder geval. Sinds een paar jaar gaat het de verkeerde kant op. Wij groeien uit onze jas, zo stelde Pleij. Bedrijven, instituten, overheden worden te grootschalig en grootschaligheid gaat gepaard met meer hiërarchie. En dan gaat er weleens wat mis in de coördinatie.

Heermalezing-2013.jpg

In een co-referaat beschreef Bert Wijbenga, voormalig politierechercheur en huidig bestuursvoorzitter van wooncorporatie Woonbron, de uitdagingen van het leiderschap in een land, waarin de leiders ‘vooral gewoon’ moeten zijn. Volgens Wijbenga gaat het vooral over het zoeken van de verbinding. Hart, hoofd en buik moeten met elkaar verbonden zijn om als leider geaccepteerd te worden en effectief te zijn. Het vergt continu werken aan jezelf en wie te zelfgenoegzaam wordt en te solistisch handelt, komt volgens Wijbenga in de gevarenzone terecht. Hij illustreerde zijn verhaal met anekdotes uit zijn politieverleden, waar men op de werkvloer – tot verbazing van de zaal – veel anarchistischer is dan in de corporatiesector.

In de aansluitende discussie onder leiding van Pauline Meurs ging het vooral over de tol die we voor het poldermodel moeten betalen. Volgens Pleij leidt het model tot traagheid in besluiten en voert onze drang naar een egalitaire samenleving vooral tot meer regels en coördinatieproblemen. Dat wil nog niet zeggen dat we het poldermodel maar bij het vuilnis moeten zetten. Het leidt namelijk ook tot een enorme ideeënrijkdom. Alleen als het om de uitvoering aankomt, dan neemt niemand de verantwoordelijkheid, zo stelde Pleij. Dan zegt iedereen: 'Nee, daar ben ik niet van.’

Bekijk de integrale tekst van de lezing.