Enneüs Heermalezing

Lezing 2011

In de lezing met de titel "De maat van Nederland" nam natuurkundige en president van de KNAW, Robbert Dijkgraaf, Nederland vanuit verschillende perspectieven onder de loep. Wie naar de wereldkaart kijkt, ziet vooral een heel klein landje in Europa, onbetekenend in verhouding tot de rest. Wie echter vanuit een ander perspectief kijkt, krijgt een heel ander beeld. Met een economische bril op groeit Nederland opeens in omvang tot het 15de land in de wereld. En als we vanuit wetenschappelijke hoek kijken, is Nederland zelfs het 9de land ter wereld. Andere grote landen en zelfs werelddelen, zoals Afrika, zijn op deze kaart bijna verschrompeld. Waarneming is dus in sterke mate afhankelijk van het perspectief dat men kiest, is het punt dat Dijkgraaf wil maken.

Wie wezenlijke (wetenschappelijke) vooruitgang wil boeken, ontkomt er niet aan om op gezette tijden van perspectief te wisselen. Op een gegeven moment krijgen we last van de vooronderstellingen die met een bepaald perspectief zijn verbonden. Op dat moment is verbeeldingskracht nodig. Dit is de motor die alles in beweging zet. Daarom zou iedereen zich geregeld de vraag moeten stellen of de vooronderstellingen waar we vanuit gaan nog wel kloppen. Zo niet, is het de hoogste tijd voor een perspectiefwisseling.

10 jaar Heermalezing
In het kader van het tienjarig jubileum van de lezing was er een speciaal programma, waarin Andrée van Es en Pauline Meurs, de beide voorzitters van de Heermalezing, nu eens zelf het woord mochten voeren. Zij verkenden hoe het tien jaar na het begin van de lezing staat met de publieke taken in private organisaties. Andrée van Es sloot aan bij het verhaal van Dijkgraaf en onderstreepte het belang van verbeeldingskracht. Verbeeldingskracht zit ook in het politieke domein en in organisaties, zo constateerde zij. Het is de kunst deze naar boven te halen. Om dat te doen, is een verbinding nodig tussen de overheid en private partijen. De relatie opdrachtgever/opdrachtnemer heeft zijn langste tijd gehad, is haar overtuiging. Overheid en private partijen die in dit soort relaties maatschappelijke problemen hebben aangepakt – bijvoorbeeld de re-integratie van langdurig werklozen – hebben ervoor gezorgd dat de verbeeldingskracht bij de burger is weggehaald. We zijn er te veel vanuit gegaan dat we de burger moesten beschermen, aldus Van Es. Ze sloot af met de constatering dat elk construct per definitie tijdelijk is. We moeten ons telkens dwingen om de onderlinge verhoudingen opnieuw te verkennen.

Heermalezing-2011.jpg

Pauline Meurs stook meteen scherp in met de stelling dat de grens tussen publiek en privaat aan het vervagen is, met name op materieel en moreel gebied. De vraag naar de legitimiteit van organisaties is waar het nu vooral om draait. En dus is er werk aan de winkel op het vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bedrijven lopen daarin wellicht voorop, zo stelde zij, omdat organisaties in het publieke domein te lang als vanzelfsprekend hebben gedacht dat ze het wel goed doen.
De grenzen zijn aan schuiven, zo zien we bijvoorbeeld in de bankwereld, waar de overheid zich heeft ontfermd over de systeembanken. Misschien zijn banken in de toekomst wel privaat én publiek, opperde Meurs. Eenzelfde grensvervaging is op tal van gebieden zichtbaar. Bovendien is er nog een derde domein, zo benadrukte Meurs, dat nog te veel onbesproken blijft en dat is het privédomein. Kleine groepen burgers die gezamenlijk initiatieven oppakken worden steeds meer een factor van betekenis. Zij eindigde dan ook met de constatering dat het thema publieke taken in private organisaties wat haar betreft hierbij wel is afgerond en de Enneüs Heermalezing een andere focus verdient.

In zijn slotwoord hield Jim Schuyt nog even open welke inhoudelijk richting de lezing uit zal gaan. Dat er een vervolg komt, staat wat hem betreft echter buiten kijf. Als kroon op het jubileum overhandigde hij het boek 10 jaar Heermalezing aan Ank Heerma, de weduwe van Enneüs. Het boek werd geschreven door Letty Reimerink en bevat interviews met de sprekers van de voorgaande negen jaar.

Heermalezing-2011-2.jpg

Tekst van de lezing
Bekijk de integrale tekst van de lezing van Robbert Dijkgraaf. Iedereen die zich heeft aangemeld voor deze Heermalezing ontvangt in december automatisch het boekje met de tekst van het verhaal van Robbert Dijkgraaf. Overige geïnteresseerden kunnen een mail sturen met hun adresgegevens en krijgen dan het boekje thuisgestuurd.

Wilt u weten wat bezoekers van de lezing vonden, bekijk dan de video-impressie:.