Enneüs Heermalezing

Lezing 2009

Op 4 november stond de toekomst van de metropool centraal in de achtste Enneüs Heermalezing. Ruim honderd aanwezigen luisterden geboeid naar het betoog van twee wetenschappers: de Amerikaanse geograaf Edward Soja van de Universiteit van Californië (UCLA) en tevens docent aan de London School of Economics, en Maarten Hajer, directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving en hoogleraar bestuur en beleid aan de faculteit politicologie van de Universiteit van Utrecht.

Edward Soja betoogde dat wij soms het idee hebben dat steden altijd hetzelfde zijn geweest, maar dat niets minder waar is. Waar in het postindustriële tijdperk steden vooral een hoge dichtheid kenden, gepaard met armoede, ontwikkelde zich daarna een meer dualistische stad met een stedelijk centrum met hoge dichtheden, veel diversiteit en functies en saaie, homogeen voorsteden in lage dichtheden. De grens tussen stad en voorsteden werd echter in de loop der tijd steeds diffuser. Voorsteden verstedelijkten en werden meer divers. Van een monocentrische metropool ontwikkelt de stad zich nu steeds meer naar een polycentrische regionale metropool. Hoewel de stad bekend staat om haar vermogen welvaart en nieuwe ideeën te creëren, waarschuwt Soja ook voor de zogenaamde spacial injustice, de ongelijkheid die de invulling van de ruimte met zich mee kan brengen. Wat dat betreft ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid bij stedenplanners om na te denken over de sociale consequenties van hun keuzen.

Maarten Hajer ziet voor de stad de klimaatverandering als grootste uitdaging. Het gaat niet meer om getallen, maar om innovatieve ideeën om die gigantische klimaatdoelstellingen te kunnen realiseren. Daarvoor moet het roer om. We moeten niet bezuinigen of minderen, maar we moeten dingen volstrekt anders doen. Dat vraagt ook om een nieuwe planningsstrategie met een overheid die hele duidelijke, strenge doelen formuleert, maar aan partijen ruimte geeft deze in te vullen. Er zijn nieuwe coalities nodig en een nieuw jargon. De stad moet over zijn grenzen heen kijken om te zien wat elders nodig is om zelf duurzaam te kunnen functioneren.

In de discussie na afloop onder leiding van Pauline Meurs discussieerden de twee vooral over de vraag wat belangrijker is: het bestrijden van ruimtelijke ongelijkheid of de klimaatverandering. Is het één een voorwaarde voor het ander of omgekeerd? De vraag bleef onbeslist.

Tekst van de lezing
Bekijk de integrale Engelse tekst van de lezing. Het boekje met het verslag van de achtste Enneëus Heermalezing is verschenen. Bekijk het boekje.